Nhìn lại năm 2016: Thổi “luồng gió” mới cho hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam

Gian hàng trưng bày của nhóm Fablab Hanoi giới thiệu tại Techfest 2016

Gian hàng trưng bày của nhóm Fablab Hanoi giới thiệu tại Techfest 2016

Các nhà đầu tư trên thế giới đã xếp Việt Nam đứng thứ 3 trong danh sách những quốc gia tốt nhất trên thế giới nên đầu tư vào, do đó đã thu hút nhiều Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế. Hoạt động khoa học và công nghệ (KH và CN) năm 2016 cũng có nhiều khởi sắc, nhất là trong lĩnh vực khởi nghiệp, với một loạt các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (start-up) nhận được khoản đầu tư lớn và đã thành công.

Tiềm năng cần được “đánh thức”

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của phát triển khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (ĐMST) chính là tạo ra một môi trường khuyến khích các nhà đầu tư, quỹ mạo hiểm tìm kiếm, ký kết được các hợp đồng đầu tư vào doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng nhanh, dựa trên khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ mới, ý tưởng kinh doanh sáng tạo. Đối với chủ trương phát triển khởi nghiệp ĐMST đã được khẳng định tại nhiều văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước như Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII; Nghị quyết số 35 của Chính phủ về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020, Quyết định số 844 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST quốc gia đến năm 2025. Trên cơ sở đó, vai trò của Nhà nước rất quan trọng trong việc đồng bộ hóa hành lang pháp lý và các cơ chế, chính sách cần thiết hỗ trợ cho hoạt động khởi nghiệp và đầu tư cho khởi nghiệp. Hiện nay, trong các luật và chính sách hiện hành đã có một số quy định có liên quan đến doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp KH và CN và ĐMST. Hàng loạt các chương trình quốc gia, dự án liên quan đến hỗ trợ ĐMST được khởi động để ươm tạo, tư vấn ươm tạo, đào tạo, phát triển thương mại hóa công nghệ và hỗ trợ vốn vay cho các doanh nghiệp ĐMST.

Đến nay, tại Việt Nam đã có hơn 20 quỹ đầu tư mạo hiểm nước ngoài có hoạt động đầu tư cho khởi nghiệp ĐMST như IDG Ventures, CyberAgent Ventures, VinaCapital… Nhưng do thị trường khởi nghiệp ở Việt Nam mới chỉ dừng ở mức “tiềm năng”, các ưu đãi về thuế chưa tốt và thiếu môi trường pháp lý thông thoáng, cho nên các quỹ nói trên chỉ có văn phòng đại diện để tìm kiếm các khoản đầu tư chứ chưa thành lập quỹ 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam. Tuy nhiên, gần đây nhiều quỹ đã nhận thấy tiềm năng của các doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST ở Việt Nam, cho nên số lượng quỹ mong muốn đầu tư đang có xu hướng tăng. Tháng 2-2016, doanh nghiệp khởi nghiệp Triip.me đã gọi được vốn 10 tỷ đồng; tháng 3, MoMo nhận được khoản đầu tư 600 tỷ đồng; tháng 5, Gotit nhận được 200 tỷ đồng; tháng 7, Vntrip.vn nhận được gần 70 tỷ đồng… đã mở ra một “tương lai” tươi sáng cho hoạt động khởi nghiệp ĐMST.

Tính đến năm 2016, cả nước đã có 21 cơ sở ươm tạo và bảy tổ chức thúc đẩy kinh doanh. Các cơ sở ươm tạo làm nhiệm vụ hỗ trợ hoàn thiện ý tưởng, công nghệ, còn các tổ chức thúc đẩy kinh doanh mang đến những hỗ trợ toàn diện, đào tạo kỹ năng kinh doanh, cung cấp các chương trình cố vấn và kết nối đầu tư cho các doanh nghiệp khởi nghiệp tiềm năng. Bên cạnh đó, huấn luyện viên, cố vấn khởi nghiệp, đã bước đầu hình thành mạng lưới hỗ trợ tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội.

Nhiều hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp

Thời gian qua đã có hàng loạt các sự kiện khởi nghiệp, kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp trong nước do các đơn vị tổ chức và có nhiều hoạt động trao đổi thông tin trên mạng xã hội Facebook Launch, được đánh giá là cộng đồng mạng lớn nhất về khởi nghiệp hiện nay tại Việt Nam với hơn 30 nghìn thành viên. Hàng loạt các khóa đào tạo, tập huấn, truyền thông qua đó đã nâng cao văn hóa khởi nghiệp, nhận thức về cơ hội và văn hóa chấp nhận rủi ro trong kinh doanh. Bên cạnh đó còn có các chương trình, dự án quốc tế như: Chương trình đối tác đổi mới sáng tạo Việt Nam – Phần Lan; Dự án Đẩy mạnh đổi mới sáng tạo thông qua nghiên cứu, khoa học và công nghệ – FIRST; Dự án “Hỗ trợ xây dựng chính sách đổi mới và phát triển các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp” (BIPP). Ngoài ra, Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam VietinBank và Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam VietcomBank đã hỗ trợ sự kiện ngày hội khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia (Techfest) 2016, tìm kiếm các start-up trong lĩnh vực công nghệ ngân hàng (fin-tech) để hợp tác. Có thể nói, việc kết nối các thành phần của hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST đã không dừng ở việc kết nối trong nước mà đã hướng đến hỗ trợ doanh nghiệp có thể thương mại hóa được sản phẩm, dịch vụ ở thị trường quốc tế. Hơn nữa, hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam còn non trẻ, cần có những kết nối quốc tế để học tập các mô hình khởi nghiệp, hỗ trợ khởi nghiệp hiệu quả trên thế giới. Nhất là khi nguồn vốn đầu tư mạo hiểm ở Việt Nam chưa nhiều, kết nối quốc tế là cách duy nhất để có thể sử dụng nguồn vốn đầu tư mạo hiểm trong các nước khu vực và thế giới.

Gỡ rào cản, thúc đẩy tiềm năng

Hiện, vẫn chưa có một định nghĩa chính thức về doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST, hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST và các thành phần của hệ sinh thái trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện nay. Đây là nguyên nhân chưa thể xây dựng các quy định đặc thù về vấn đề khởi nghiệp ĐMST và để hỗ trợ phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST. Mặt khác, những quy định hiện hành hỗ trợ doanh nghiệp KH và CN về ưu đãi đất đai, thuế chưa thật sự phù hợp, do các doanh nghiệp thời gian đầu chưa phát sinh thu nhập chịu thuế, ít có nhu cầu về đất mà hầu hết cần mặt bằng có sẵn để làm không gian, văn phòng. Trong khi đó, các chương trình, dự án hiện có hầu hết đều tập trung vào khâu nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, nhưng sau khi được hoàn thiện thì việc đưa công nghệ, sản phẩm đó ra thị trường lại chưa được hỗ trợ. Nhu cầu thu hút vốn đầu tư cho các doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST là rất lớn, nhưng việc đầu tư lại chứa nhiều rủi ro, cho nên cần có nguồn vốn tài trợ ban đầu từ Nhà nước, tạo nền tảng để thu hút các nguồn lực khác. Bên cạnh đó, hiện nay, các quy định pháp luật hiện hành chưa đầy đủ để tạo điều kiện cho các hình thức đầu tư khởi nghiệp phát triển. Các quỹ đầu tư khởi nghiệp ĐMST, các trung gian gọi vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp vẫn chưa được công nhận trong các văn bản quy phạm pháp luật. Ngoài ra, Việt Nam chưa có các quy định về ưu đãi cho đối tượng là nhà đầu tư (cả cá nhân và tổ chức), do đó nhiều nhà đầu tư nước ngoài yêu cầu điều kiện đầu tư là doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST Việt Nam phải đăng ký thành lập doanh nghiệp tại nước ngoài (hầu hết tại Xin-ga-po và Hồng Công (Trung Quốc)). Mặt khác các thủ tục hành chính cho việc chứng nhận đầu tư cho các khoản đầu tư từ nước ngoài vào Việt Nam còn rườm rà, chưa phù hợp với tính chất “đầu tư mạo hiểm”. Chưa có các quy định về visa để khuyến khích các nhà đầu tư, chuyên gia, doanh nghiệp khởi nghiệp trên thế giới tới Việt Nam nhằm giao lưu, kết nối đầu tư, nâng cao trình độ và năng lực của hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST trong nước.

Trong 10 năm qua, Việt Nam đã có nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp thành công như VNG, Tiki, VC Corp, Coc Coc… Trong đó, Chương trình đối tác đổi mới sáng tạo Việt Nam – Phần Lan đã hỗ trợ đưa chuyên gia nước ngoài đào tạo được 12 huấn luyện viên khởi nghiệp, 20 giảng viên giảng dạy về khởi nghiệp tại các trường đại học trong nước. Mặt khác, sinh viên mới ra trường được đánh giá là nguồn nhân lực dồi dào cho các doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST. Mỗi năm nước ta có khoảng 400 nghìn sinh viên tốt nghiệp, nhưng có đến 225.500 sinh viên không tìm được việc làm, trong khi Việt Nam có khoảng 1.500 doanh nghiệp khởi nghiệp cho thấy nguồn nhân lực này vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng và tiềm năng tương xứng. Nguyên nhân là do các trường đại học công nghệ tại Việt Nam mới chỉ tập trung vào các vấn đề liên quan đến kỹ thuật, chưa trang bị cho sinh viên kiến thức cần thiết trong lĩnh vực khởi nghiệp như: lập kế hoạch kinh doanh, đánh giá nhu cầu thị trường, thuyết trình kêu gọi đầu tư… Do đó, nhiều sinh viên chưa thể thực hiện được ngay mà cần thời gian làm việc rồi mới có thể khởi nghiệp. Nhà nước cần có những chính sách để hỗ trợ, thu hút thêm nhiều nhà đầu tư hơn nữa, khai phá được tiềm năng phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp, tạo môi trường thuận lợi cho khởi nghiệp ĐMST phát triển.

 

Nguồn từ Báo Nhân Dân